Waar waren jullie toen ze ons vermoordden
in Sierra Leone, één voor één in de jungle
de hoofden afgehouwen als watermeloenen op het asfalt
maden zweetten op de maniokbladeren
terwijl zwaaiend met machinegeweren en machetes
de doodseskaders in hun legerbusjes
tussen de brandende hutten door reden
Ze ontrukten hen aan hun schreeuwende moeders
mikkend op de borsten en op de ogen
toen werden ze opgeleid tot kindsoldaten
aan uitroeiing en foltering gewend
‘Hoe meer mensen je liquideert, hoe meer drugs je incasseert’
dus dronk de aarde bloed met lange teugen
tijdens hun raids op de dorpen
Doden om niet zelf gedood te worden

Keita, je moet het vreemd gevonden hebben
al die vreemde talen
buiten het opvangcentrum
waar je vast op de grond hebt geslapen
tot een hand je zij moet hebben aangeraakt
en zei: ‘Het is tijd om te gaan’
terwijl de wind door merg en been ging
toen je in het busje
naar het Klein Kasteeltje stapte
zag je wellicht het gezicht terug van je zus
je moeder die je tegemoet kwam, mooi op de straat
tussen de schaduwen van de savanne
met een mand op haar hoofd
(je vader was er allang vandoor)
Wie weet of je het kanaal achter je opmerkte
die 29 juni 2004, toen je over de drempel van het Kasteeltje stapte
je knikte ja of schudde nee bij de eerste vragen van de sociaal assistente
die kruisjes voor je op een formulier zette
En hoe de slaapzaal je is voorgekomen
toen je die voor het eerst onder de holle blikken van je lotgenoten betrad
in wat nu nog steeds je thuis is
of je gehuild hebt in het donker onder de dekens
terwijl naast je iemand lag te snurken
en de regen hevig neerkletterde
tegen de ramen achter de tralies
tot je ’s ochtends naar beneden ging
om zeep en schone lakens te zoeken
tussen de gezichten van Koerden, Somaliërs, Roemenen en Oezbeken
en je zei vast tegen jezelf dat zelfs dit
zo arm aan zon
een goeie plek kon zijn om te leven:
een dak, een bed, brood
Het is niets, het is alles
Zes euro per week is niet veel
maar nu kun je naaien, je zingt en speelt gogoma
zo geef je een naam aan de toekomst

die uit je handen geboren wordt
er verschijnt een glimlach in je ogen
als ik je vraag of je een vriendje hebt
na een glas in de Léon Lepagestraat
en de uithangborden van de winkels zijn gedoofd
zinloze stemmen
naakte etiketten in de wind
terwijl ik je nakijk, met geheven hoofd je lot tegemoet
de uitstalramen in de Dansaertstraat achter je latend
zwakke lichtjes, lege gewaden
Keita: de nacht, de moed, de tranen
Keita: het licht, de hoop, het zingen
We zitten op elkaars lip
De bomen achterna
En zal toch een tijd moeten komen
die er geen meer is van dood

Fabio Scotto
Vertaling uit het Spaans door Sandra Verhulst

Het Beschrijf gaf met “Vers Brussel” sinds 2004 jaarljks een poëzie-injectie aan verschillende Brusselse wijken. In elke wijk werd een internationale dichter uitgenodigd om samen met een Belgische kunstenaar op ontdekkingstocht te gaan. En zo beschikt Brussel sinds 2011 over een parcours van twaalf poëtische kunstwerken.

In het najaar van 2008 bezocht Fabio Scotto de Dansaertwijk met de Brusselse kunstenaar Richard Venlet. Het Klein Kasteeltje bevindt zich in deze wijk, en via Het Beschrijf kwam Fabio Scotto in contact met bewoners van het opvangcentrum.

Zo ontmoette hij begin november Keita, een bewoner uit Sierra Leone. Hun gesprek leverde in de reeks ‘mozaieksteentjes’ bovenstaand gedicht op. Lees hier de volledige reeks ‘mozaieksteentjes’.

De Antwerpse advocaat-generaal Piet Van den Bon was bij de opening van het nieuwe gerechtelijk jaar heel kritisch voor het migratie- en asielbeleid, dat onbestaande is. Zijn toespraak was echter eenzijdig negatief tot beledigend voor migranten, asielzoekers en vluchtelingen, waarvan velen vaak heel ondernemend zijn.

Deze en andere succesverhalen van ondernemende, innovatieve en sterke persoonlijkheden kunnen we met gemak plaatsen tegenover de praktijken die Antwerpse topmagistraat Piet Van den Bon aanhaalde in zijn openingstoespraak bij het begin van het gerechtelijk jaar.

Van den Bon maakte daarin een erg kritische analyse van het migratie- en asielbeleid. Kritiek moet er zijn, en zaken op scherp stellen voedt het debat. En de voorbeelden die hij aanhaalt betwisten we niet. Alleen is zijn analyse gebaseerd op slechts enkele praktijkvoorbeelden. En daardoor is zijn discours eenzijdig negatief tot soms ronduit beledigend voor migranten, asielzoekers en vluchtelingen.

Ook Vluchtelingenwerk kaart al geruime tijd aan dat er nood is aan een duidelijk beleid. Want zonder een samenhangende visie op migratie en zonder een duidelijk migratiebeleid zal het onbegrip voor vreemdelingen en migranten blijven bestaan.

Dat beleid is best gestoeld op een evenwichtige analyse. Een kortetermijndiscours en een aankondigingspolitiek van stoere maatregelen lossen inderdaad niets op. De jongste tijd hebben we dat net iets te vaak gezien: parlementairen die ondoordacht de asielprocedure willen wijzigen, een staatssecretaris die een terugkeercentrum aankondigt zonder dit te bespreken in de regering.

Het migratiedebat moet eindelijk gevoerd worden. Vluchtelingenwerk vraagt in het bijzonder aandacht voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog, geweld, of vervolging, wiens leven wordt bedreigd: asielzoekers.

Wrakhout
Het gaat ook niet op en het is zelfs beledigend om in algemene termen te spreken over de buitenlandse OCMW-cliënten als over “menselijk wrakhout” dat “geen enkele bijdrage levert aan de economie”. Studies over migratie bewijzen het tegendeel. Zoals een recente studie van de Spaanse grote bank Caixa Catalunya aantoont dat migranten de welvaart net in stand houden. Uit hun onderzoek blijkt dat migranten het voorbije decennium zorgden voor gemiddeld 2% van de jaarlijkse economische groei in Europa.

Ook Vluchtelingenwerk ontmoet elke dag asielzoekers en vluchtelingen die in de verste verte niet aan dit negatieve beeld beantwoorden. Het klopt dat erkende vluchtelingen hun leven in België vaak moeten starten als OCMW-cliënt. Ze hebben immers alles moeten achterlaten en hebben omwille van hun vlucht en een lange asielprocedure heel wat trauma’s te verwerken.

Bovendien moeten ze een nieuwe taal leren en de arbeidsmarkt in hun nieuwe land leren kennen. Een arbeidsmarkt waar overigens nog altijd teveel vooroordelen leven tegenover mensen met een kleurtje of een vreemde naam.

Velen van die vluchtelingen zijn net heel ondernemende mensen met competenties, beroepservaring en vaak ook diploma’s. De juiste begeleiding en een financiële duw in de rug in die eerste jaren, kan ervoor zorgen dat ze die competenties kunnen inzetten voor zichzelf, hun kinderen en de maatschappij. Ze worden dan (opnieuw) kunstenaar, ingenieur, ondernemer, of gewoon ‘hardwerkende migrant’.

Voorbeelden van dergelijke verhalen zijn legio. In die zin kan je de sociale zekerheidssteun aan vluchtelingen ook zien als een investering in talent waar iedereen beter van wordt. En wat geldt voor vluchtelingen, geldt ook voor andere groepen migranten die een tijdje beroep moeten doen op steun van het OCMW.

Fraude
Zeker, fraude en misbruik moeten in een rechtsstaat worden aangepakt. Op alle maatschappelijke terreinen, of het nu witteboordencriminaliteit, fiscale fraude, of asielmisbruik is. Maar advocaat-generaal Van den Bon geeft al te gemakkelijk het voorbeeld van asielzoekers uit de Balkan, en vergeet zo een deel van de realiteit. Aanvragen komen vooral van mensen uit conflictgebieden of landen die het niet nauw nemen met mensenrechten. Afghanen, Irakezen en Tsjetsjenen voerden vorig maand de asielstatistieken aan.

Van den Bon spreekt ook van misbruik van werkloosheidsvergoeding, sociale zekerheid en OCMW. Voor alle duidelijkheid: asielzoekers hebben dergelijke mogelijkheden niet. Asielzoekers krijgen geen uitkering. Het recht om te werken is enorm beperkt. Ze mogen zelfs geen vrijwilligerswerk doen.

Het enige waar asielzoekers zowat recht op hebben, is een opvangplaats. En zelfs dat recht wordt sinds 2008 flagrant geschonden. Daardoor worden de meest kwetsbare mensen, zoals de topmagistraat ook aangeeft, op een “vernederende en onmenselijke manier” behandeld. De voorbije drie maanden kregen ongeveer 1.400 personen niet de opvang waar ze recht op hebben, en belandden op straat. Zonder dak boven het hoofd, zonder enige begeleiding doorheen de asielprocedure.

Mensenrecht
Er wordt gesproken over asiel als de uitzondering op de migratiestop. Naast gezinshereniging is asiel inderdaad de voornaamste ‘toegangspoort’ tot België. Er bestaat dan ook geen migratiebeleid in België. Door migratie goed te managen zal ruimte vrijkomen voor een echt asielbeleid.

Een goed asielbeleid beschermt via kwalitatieve procedures mensen op de vlucht voor vervolging, oorlog en geweld. Die procedures mogen niet te lang duren. Een goed asielbeleid vangt asielzoekers op en veroordeelt ze niet tot een leven op straat. Het begeleidt asielzoekers doorheen de procedure en is gericht op een toekomstperspectief. Het bereidt asielzoekers voor op integratie in onze maatschappij of biedt een volwaardig terugkeertraject als reële mogelijkheid.

Zo blijft asiel het mensenrecht dat blijvend moet verdedigd worden.

Els Keytsman, directeur Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Had ik dat goed gehoord? De jongeren opsluiten? Lees verder op Mo.be

Lees verder op MO.be

Uiterlijk lijkt Obama helemaal niet op de ‘Nederlandse Amerikaan’ uit het gelijknamige kinderliedje, maar zijn familiegeschiedenis is gelijkaardig aan die van vele andere Nederlanders en Vlamingen die ooit migreerden. Migratiegolven zijn er altijd al geweest en wie ver genoeg de geschiedenis ingaat, komt bijzonder interessante dingen tegen.

Lees verder op MO.be